Ello yera una vez nun tiempu mui alloñáu un soldáu que tornaba de la guerra. Caleyaba esmorecíu ensin fuercies, frayáu pol llargor de les batalles. El sufrimientu vivíu yá-y arrincare toles semeyes d’un tiempu anterior. De fechu, al soldáu nun-y quedaba más qu’una fardelina con trés cachucos de boroña qu’una muyer y-diere facía díes al pasu per una de les aldees qu’atopara nél camín. L’iviernu yá taba asomando y viniere acompañáu d’un cutu que n’aquellos montes de la cuenca alta del ríu Nalón, que taben avezaos a grandes nevaes, diba volvese en pocos díes mortal pa la suerte los que nun tuvieren techu pa resguardase o un bon fueu pa escalecer, pero eso nun-y importaba yá al soldáu que, escaecíu de tou raigañu y alcordanza, esperaba a la mortera más como si fuere una promesa de paz que como daqué a lo que tene-y mieu o respetu.
Ello yá taba riscando’l día ya’l soldáu tenía l’estómagu nos calcaños, asina que de la que llegó a un clarucu’l monte, púnxose a meter la mano na fardela pa garrar un cachu la boroña qu’aquella paisana-y diere, cuando apaeció de la ñada un paisanín peracabáu, flacu igual qu’una cadarma, entá más que’l propiu soldáu, que s’acercó ya dixo:
-¿Nun habrá daqué pehí pa llevar a la boca d’un probe vieyu? Fai díes que nun como nada.
El soldáu taba famientu y miraba allampáu pal cachu pan que sacare de la fardela pero nun-y pudo dicir que non al paisanín, colo que-y dio’l bollín enteru. El paisanu esbozó una sorrisina que-y llegó al soldáu mui adientro, quedando mui contentu. Despidióse ésti del paisanín y garró marcha otra vuelta entrando pal monte, pero cambiare agora daqué n’él, pues taba muncho más contentu y ríase enforma, y l’antigua mirada ausente tornárase nuna muncho más optimista y viva. Siguió caleyando’l soldáu hacia l’interior del monte, agora’l so pasu yera más firme y llixeru, cuando oyó lloñe unes cantaraes perguapes que retumbaben nos montes. Atrayíu por elles siguió caleyando na dirección que-y paecía a él d’onde venía. El cantar yera cada vez más cercanu y claru, furó p’ente unos bardiales ya allá detrás d’una sebe apaecióse-y un claru’l monte onde taba otru paisanín cantando, sentáu enriba d’una piedra y escaleciendo a la vera d’un fueu. Cuando finó’l cantar, el soldáu entamó a aplaudir.
-¡Cantes muncho paisanu! – espetó’l soldáu – ¡Cantes imposible, voi dicite que m’allegrasti’l camín darréu hasta equí! ¡Puxa!
-Canto porque tengo fame. Dime bon home, tienes daqué pa llevar al estómagu esti probe home, yá va díes que nun me toca nada.
L’ánimu que-y diere’l primer paisanu al soldáu quitáre-y la fame pero yá pasaren hores d’aquello y la so barriga yá entamaba a ruxir otra vez ensin parar. El soldáu garró’l segundu cachu boroña y agüeyándolu como’l que se despide d’un fíu que van a axusticiar dixo:
-Namás puedo date esti cachu pan pero tienes d’enseñame a cantar como tu lo faes.
El paisanu agradeció-y el manxar y convidó al soldáu a que se sentara de llau’l fueu. Ellí tuvieron un bon cachu echando cantaraes, blincando y baillando hasta que se despidieron ente abrazos y promeses de volver a alcontrase dalgún día, depués el soldáu, más contentu qu’unes castañueles, garró lamarcha otra vez. Caleyaba sorriente’l soldáu per una sienda, cantando los cancios deprendíos, cuando s’alcontró con un tercer paisanu a la vera’l camín que facía unos trucos bonísimos con una baraxa cartes. El soldáu quedó aparáu colos enguedeyos que facía aquel paisanu, y aplaudía ensin parar, entusiasmáu.
-¡Increíble! – glayaba’l soldáu – Esos trucos valen buenes perres, llástima que yo nun te les pueda dar.
-Bien valdríen un cachín de pan, ¿nun te paez? – contestó’l paisanu.
El soldáu quedó un momentu pensativu. Namás-y quedaba un cachu boroña y tornaba a apreta-y la fame, asina que garrólu y partiólu al mediu pa da-y una parte al paisanu, pero entós entrugóse pa dientro y decidió que nun yera xusto da-y a aquel home menos qu’a los otros, colo qu’estendió los brazos y regaló-y los dos medios bollos. Ésti fizo un xestu d’agradecimientu y soltó :
– Yes home de bon corazón. – y faciendo apaecer como per arte de maxa una carta la baraxa entamó a dicir – Toma esta carta, con ella nun perderás enxamás. Sólo la tienes que caltener a lo cabero tuyo– El soldáu agradecío-ylo al paisanu a la vez qu’esti s’espurría pa garrar un sacu que taba a la so vera. – Toma tamién esti sacu, ye un sacu máxicu. Tolo que quieras qu’entre dientro podrás tenelo, sólo tienes q’abrilu y dici-y les pallabres, “entra nel sacu”. Pero ten cuidáu colo que desees pues si utilices el sacu d’una manera deslleal, tornaráse na mayor les tos desgracies.
El soldáu quedó sorprendíu col tercer paisanu y echóse al camín ensin dexar d’agüeyar aquella carta que nun paecía tener nada especial. -Una carta máxica- repitíase ensin parar pel camín. Asina pasó un ratín hasta que’l soldáu agüeyó lloñe una villa. De camín p’allá atopóse con un xabalín que nada más velu, echó a correr gruñendo de mieu. El soldáu persiguiólu hasta que ‘l animal púnxose nerviosu y enfrentólu pa da-y una testará. Cuando tuvo al xabalín enfrente, xusto enantes de que l’animal atacara, cegáu d’atruyáu que taba, abrió’l acus y enseñó-ylu a la bestia, pronunciando les pallabres máxiques:
–Xabalín, entra nel sacu. – El gochu garró marcha estopinando tol prau hacia’l sacu y calcóse dientro d’un blincu. El corazón del soldáu nun daba pa más, llatía-y cuasi a destiempu depués d’aquel sustu, pero’l xabalín taba dientro’l sacu. L’únicu problema foi que cuando se punxo a llevantalu nun yera pa con él, asina que tuvo que volver a abrilu y dicí-y al gochu que saliere. El soldáu decidió que diba ser meyor garrar dalgo más llixero, colo que s’acercó a un regatu n’onde ñalaben trés coríos. De la mesma manera que col gochu, abrió’l sacu y dixo les pallabres, a lo que los coríos respondieron entrando relaxaos un tres d’otru. Ente toes estes aventures yá se ficiere cuasi de nueche y el sacu coles aves nun yera precisamente llixeru tampoco, por suerte’l soldáu llegó llueu al poco a la villa y encaleyóse pa una posada qu’atopó.
Un home abrió-y la puerta y convidólu a pasar dientro.
-Posaderu – dixo’l soldáu– Llevo díes ensin descansar, necesito una cama pa reposar la cadarma, duelme hasta l’alma. Tengo tres coríos dientro d’esti sacu, si m’arregles ún pa cenar y me das posada güei, pues quedate colos otros dos.
El posaderu arregló-y la meyor cena que supo ya’l soldáu, que taba rindíu, retiróse adormecíu a descansar. Al otru día cuando espertó yá recuperáu, abrió la ventana y agüeyó a lo cimero d’una campa un palaciu que paecía tar abandonáu. Baxó’l soldáu a la parte baxo la casa n’onde lu esperaba’l posaderu ya entrugó-y por él.
-Escaezlu, soldáu -espetó’l posaderu. –Nesi palaciu viven los degorrios, echaron fuera al rei y quedáronse con toles perres y tolo qu’había dientro. Son mui fuerguistes y bebedores, pásense les nueches xugando a les cartes y faciendo fechoríes, y son mui peligrosos. Ya van munchos homes qu’intentaron entrar pa echalos d’ellí, pero dengún tuvo la suerte de salir vivu.
-Asina que degorrios – Comentó pensativu’l soldáu, y ensin más garró les sos coses y armándose de valor dirixóse a palaciu. Cuando llegó, atopó la puerta enteabierta y entró pa dientro cantando los cantares que deprendiere del paisanín del monte. El sentimientu de tar vixiláu por una montonera d’almes en pena que lu esmorecía dende qu’entrara en palaciu diba menguando a cada cantar qu’echaba, hasta que llegó a una sala mui grande con una mesa nel centru. El soldáu sentóse y ensin parar colos cantaraes, esperó y esperó hasta que se fizo de nueche, más denguna presencia apaecía.
Tanto y tanto esperó qu’al final durmióse ensin dase cuenta del llugar au taba asitiáu. Cuando’l reló de la muria fizo sonar les doce, el soldáu despertó sobresaltáu y entós foi cuando se dio cuenta lo que tenía delantre. Ellí taben toos, decenes y decenes de degorrios asitiaos al pie d’él, yeren de color verdosu, apenes midíen un metro d’altura pero paecíen mui peligrosos, abríen el focicu enseñando l’afiláu dentame como queriendo encetá-y los colmiellos a la presa. L’alientu fedía-yos a podre y teníen unes ales nel llombu que yos permitía esnalar al pie la estampa’l soldáu, que los agüeyaba desafiante.
-Vaya, vaya… ¿Qué tenemos equí? – Dixo un d’ellos que paecía’l cabezaleru.
-Sólo soi un home que vengo a desafiavos. Dixéronme nel pueblu que vos presta enforma xugar a la baraxa, y dixi yo ¿por qué nun subir hasta palaciu y xugame algo escontra esa banda tan famosa de degorrios?
– ¡Sí, famosos! – entamaron a dicise unos a otros ríndose – ¿Y qué vamos xugamos?
Al dicir esto saltaron dellos degorrios a la vera’l soldáu reclamando toles coses que yos apetecíen d’él, anque en verdá lo que queríen yera simplemente come-y l’alma:
-¡Los güeyos! – dicíen unos – ¡el so alma!, ¡Los sos dientes! – espetaben otros mientres lu amasuñaben pervertíos pola posibilidá de comese l’alma d’aquel home.
-¡Vale! – siguió’l soldáu – ¿Y qué vos xugáis vosotros escontra la mio vida?
-¡Oru! – cortó’l cabezaleru, espigando col comentariu les risotiaes de los sos compañeros.
El soldáu aceutó l’apuesta ensin escaecer qu’en dengún momentu podía desapegase de la carta máxica que taba metía nel sopantalón. El degorriu cabezaleru ordenó darréu a los llacayos que subieran dellos barriles d’oru pa entamar a xugar y unes caxes de sidra p’afilar el gargüelu; sacó una baraxa y entamaron la partida. Pasaben los xuegos ún detrás d’otru pero les risotiaes de los degorrios tornáronse poquitín a poquitín nun españar de rabia contenida, pues anque taben faciendo trampes, el soldáu ganaba una y otra vuelta con unes xugaes tan bones que los dexaba a toos plasmaos. Dellos acusábenlu en cada xuegu de que facía trampes, pero’l degorriu cabezaleru, que taba a puntu de reventar de rabia contestaba qu’él tamién les facía, pero qu’entá asina taba perdiendo igual. Los barriles d’oru diben asitiándose ún detrás d’otru de llau del soldáu, que xiblaba y cantaba pelo baxo aquellos cantares del paisanu del monte. Esto ponía tovía más enfadáu al diañu cabezaleru, qu’echaba fumu peles oreyes y unos gargaxos ñegros nel suelu que s’espardíen como ácidu peles baldoses. Amás les caxes de sidra tamién baxaben a plomu, colo que los degorrios taben cada vez más borrachos y faltosones.
Cuando llegó l’alborada tolos barriles taben asitiaos yá na vera’l soldáu. Ésti garró les cartes depués de ganar la última partida y agüeyando al degorriu cabezaleru espetó-y:
-Señores, creo que tenéis d’aceutar que perdiestis, asina que yá ye hora de qu’arreéis d’equí y nun volváis enxamás per estes tierres.
Los degorrios zarráronse alredor del soldáu, el degorriu cabezaleru alzó una mano y señalando al soldáu col deu dixo:
-¡Cuando perdemos éntramos fame y agora mesmu vamos comete l’alma, soldadín! – Nesi momentu los demás degorrios punxéronse a abalanzase sobre l’home, que llevantándose de la siella n’actitú firme, posó d’un manotazu’l sacu enriba la mesa y echando una agüeyada d’izquierda a drecha a toos ellos dixo:
-¿Sabéis que ye esto?
-¡Un sacu! – Dixeron dellos que yeren los más fanfarrones.
-Pues si esto ye un sacu, ¡degorrios, ordenovos qu’entréis dientro!
Nesi momentu entamó una fuercia sobrenatural que paecía venir de dientro’l sacu. Los degorrios glayaben y ximíen de dolor pero nun había manera d’escapar a aquella maldición. Un trés d’otru fueron entrando nel sacu tolos diaños y cuando taben nél, el soldáu zarrólu per fuera anudando les buyetes, depués tiró’l sacu pal suelu y con ellos dientro dio-yos una tomicia d’asustar hasta que cansó. Llueu abrió un poco’l sacu y dixo: -¿Quién yera l’amu?
-¡Tu, tu! – contestaben toos xuntos dende dientro – Pero suéltanos por favor, marcharemos y nun mos tendrás que volver a ver.
Dicho esto’l soldáu abrió’l sacu y los degorrios salieron corriendo unos penriba d’otros, agüeyaben p’atrás aterraos mientres corríen, y cuando y-víen la estampa al soldáu otra vez, glayaben de mieu y faltába-yos suelu pa correr. Otros tirábense dende les ventanes pa salir d’aquel castiellu pola vía rápida. Ún d’ellos nun tuvo tanta suerte como los demás, pues yera coxu y diba dando saltuco a poco y a poco en direición a la ventana cuando’l soldáu lu garró per una pata y llevantólu p’arriba, metiólu pal sacu otra vez y dexólu elli enzarráu.
–Tu vas quedate equí conmigo, yá atoparé yo que facer contigo.- y sentenciando d’aquella manera cargó’l sacu nos costazos y marchó pa la villa cantando aquelles canciones que tanto-y prestaben.
Podéis imaxinar la folixa que s’armó nel pueblu cuando s’enteraron de lo que fixere’l soldáu. Fixeron una fiesta que duró diez díes, cantaron, baillaron y fuerguiaron hasta que cansaron. El rei, que yera por ciertu mui queríu ente’l xentíu, tornó y desfíxose n’agradecimientos al gayasperu soldáu, cubriólu d’oru y dio-y una estancia como cortesanu nel palaciu. Al soldáu entamáron-y a dir les coses rodaes, al poco alcontró una muyer preciosa que prendada del so coraxe y la so bondá, cásose con él al poquitín, tuvieron un fíu y el tiempu postrero pasó ensin novedá pa la feliz familia.
Pasaron siete años y paecía que nada podía entemecese ente’l soldáu y la so felicidá, hasta qu’un bon día de seronda’l so fíu cayó mui enfermu. El soldáu que yera una persona influyente, amás de bon amigu’l rei, fixo llamar a los meyores curanderos del llugar, pero naide daba cola solución y toos marchaben tarde o temprano col focicu baxu ya un semblante impotente por nun poder facer nada. Al pocu tiempu’l neñu taba yá nes últimes, foi entós cuando’l soldáu s’alcordó d’aquel degorriu que fixere prisioneru en sacu. A lo meyor él podía echa-y un gabitu nel asuntu si y-prometía la llibertá. Marchó pa una corraleta au tenía trastos apilaos, revolvió un poco pellí ya allí nuna esquinuca, escondíu de too, atopó’l sacu azotáu. El soldáu echo-y voz:
–¡Degorriu!, ¿sigues ehí dientro?
–Sí amu – contestó con una voz suavina – Dexástime equí enzarráu y nun puedo salir. Fadría lo que fuere con tal de recuperar la llibertá.
–El casu ye que’l mio fíu púnxose mui malu, ¿curaríes al mio fíu si te dexara llibre?
–Amu, tengo de salir d’esta cárcel pa echa-y una güeyada. Ensin eso nada puedo facer.
El soldáu desanudó les buyetes y abrió’l sacu un poquitín p’agüeyar al degorriu a la cara y promete-y la llibertá si curaba al so fíu. Alcordaron esto, yá ensin más fueron xuntos hasta la vera la cama’l neñu. El degorriu adelantóse un par de pasinos y sacó un cristalín que traía en dalgún llau debaxo les ales, miro per él y entamó a farfullar pa si. El soldáu preguntó-y que yera lo que taba viendo y el degorriu espurrió’l brazu ofreciendo-y el cristal:
-Agüeya al to fíu per esi cristal, amu. ¿Qué ves?
-Veo una muyer vistida de ñegru, cola tiesta encorvada p’abaxo y tapada por una pañoleta. Dime degorriu, ¿qué ye esa pantasma?
-Ye la mortera, amu, pero entá nun s’asuste. ¿U ta la mortera? -A lo baxero la cama.
-A lo baxero, sí – cortó’l degorriu tranquilizando – Lo malo ye que tea a lo cimero. Cuando ta ellí yá nun hai solución, pero cuando ta a lo baxero nun hai más qu’echa-y al enfermu pela tiesta unes gotines d’esti agua máxico – Y sacando un vasu de debaxo l’otru ala, dio-ylu al soldáu que-ylo esparnó penriba la tiesta al neñu. A los pocos segundos entamó a cambia-y l’aspeutu amoriáu de la cara nun muncho más soleyeru y vivu. El guah.e esplayó una sonrisa y enllenu de fuercia llevantóse a abrazar al pá y a la ma. El soldáu lloraba de felicidá y daba gracies al degorriu.
– Amu, yo ya cumplí la mio parte’l tratu, agora tócate a ti cumplir la tuya.
El soldáu cumplió la so parte’l tratu y dexólu llibre non ensin reclamá-y que y-dexara’l frascu y el cristalín pa facer más cures a otres persones si fuera conveniente. El degorriu aceutó y marchó acoxando a poco y a poco e chando un glayíu d’agradecimientu y suspirando pa les sos coraes, pues taba percontentu de poder tornar colos suyos.
La de coyer s’armó na villa al conocese que’l soldáu quitare del pescuezu la mortera al so fíu. Al poco contábense por cientos los que facíen cola al pie’l palaciu pa reclamar los servicios del soldáu máxicu. Too yeren entrugues y necesidaes:
– Señor, mio ma púnxose permalina… señor, el mio home trabayando paso-y nun sé qué… el mio primu envenenóse… el perrín ta esparnáu na cera casa… – y otra pila recaos nel sen d’ayudar na recuperación de los familiares queríos de la xente. Tal foi l’asuntu que’l soldáu, que yera un home de bon corazón, decidió recoyer cuatro cosines necesaries y ponese a caleyar tolos collaos del reinu ofreciendo los sos servicios a la xente necesitao, ensin escaecer enxamás de llevar consigo los tres oxetos máxicos que diba necesitar una vez tiráu al camín: El cristalín, el vasu col conteníu melecinal y el so sacu. Toles selmanes asitiaba nun llugar y entamaba a visitar les cases d’aquelles persones que teníen un familiar malu na cama. La llabor yera siempre la mesma: llegaba al cuartu au tuviera l’enfermu, sacaba’l cristalín y agüeyaba per él, si la mortera taba no baxero’l camastru aplicaba’l remediu melecinal y el que taba malu llevantábase sanu, maniando y faciendo aspavientos d’agradecimientu al cielu; pero cuando la mortera taba a lo cimero, el soldáu retirábase p’atrás col focicu pa baxo y ximelgando la cabeza pa los llaos en señal d’impotencia, pero en cualquier casu la mayoría les veces siempre dexaba trés d’él una sienda d’allegríes y felicidá.
Un bon día muncho tiempu depués, tando asitiáu’l soldáu bien lloñe de casa, llegó montáu a caballu un mensaxeru’l rei con una carta que dicía:
“El rei enfermó. Torna a echa-y un gabitu enantes de que seya demasiao tarde. El tiempu apierta, nun t’escaezas d’ello. Firmao, la to muyer que te quier”.
El soldáu nun podía dexar morrer al rei, él yera collaciu y maestru. Tolo que tenía fuere gracies a él, asina qu’echóse al camín de vuelta al alcuentru’l rei, y de la so familia y collacios. Cuando llegó a la villa, casi nun tuvo tiempu si quiera d’abrazar a la so familia yá lu empobinaron al cuartu au taba apoltronáu’l rei cuasi ensin vida yá. Había muncha xente fuera nel pasiellu esperando que’l soldáu exerciera’l milagru. Cuando llegó a la estancia real asitióse a lo cabero’l camastru y sacó d’una fardelina que trayía colgada del cinchu’l cristalín máxicu, agüeyó per él y divisó a la vieya vistida de ñegru que taba perfectamente asitiada a lo cimero’l rei. Nun se podía facer nada.
Sí, el soldáu pensaba y entrugábase per dientro qué podía facer él p’ayudar al probe rei que morría ensin solución. Él yera la primer persona que daría daqué pa negociar cola mortera pola vida’l rei, pero qué y-podía dar a “la vieya” a cambiu d’eso, ¿Otra vida? ¿La suya propia? Depués de pensalo muncho tiempu, el soldáu decidió que tolo qu’él yera debía-ylo al rei, asina que si la mortera tenía de llevar dalguién con ella, esi tenía de ser él mesmu, y non el rei. Asina que con éstes tornó’l soldáu a la vera la cama real y púnxose a agüeyar pel cristalín. Ellí siguía “la vieya” a lo cimero la cama, siempre cola tiesta agachada curiando al que diba llevar con ella. El soldáu echo-y voz mientres l’agüeyaba y dixo-y que si dexaba’l rei vivir, podía llevalu a él que yera más xoven. La mortera enclicóse p’arriba ya asintiendo a la propuesta echó a andar y desapaeció. Depués d’eso unes poques gotes máxiquesy el rei llevantóse entós mesmo desfaciéndose n’allabances hacia’l soldáu, al que tenía consideráu como’l so “fíu”, ante l’alborotu y españar de xúbilu de los qu’ellí taben.
Toos mentaben a la bonaventuranza’l soldáu y lu aclamaben a los cuatro vientos dende les almenes de palaciu, pero la so mirada taba perdía nel infinitu, sabiéndose yá condergáu a una muerte segura nesi añu. A los dos díes entamó a xubí-y la fiebre y tuvo de metese na cama de la que nun volvió a salir pa ponese muncho peor. Al otru día d’esto ya taba amoriando, pero fue entós cuando-y llegó un llume a la tiesta que-y dio una idea. Mandó-y al fíu, que lu cuidaba nesi momen tu, que-y apurriera de la siella d’enfrente’l sacu y la fardelina col cristalín. Cua ndo los tuvo na mano, metió’l sacu debaxo les sábanes, miró pel cristalín ya ellí atopó a “la vieya”, de llau d’él agüeyándolu fixamente. La muerte llevantó una mano y dixo:
-Despídite de los tuyos porque te queden tres minutos de vida, el tratu ta iguáu y fadráse efeutivu agora.
El soldáu fixó la so mirada nel rostru ñegru la mortera y sacando’l sacu de debaxo la sábana espetó-y:
-¡Muerte! , ¿ sabes qué ye esto?
-¡Un sacu! – Contestó ella.
– Pues si esto ye un sacu, muerte, ¡entra dientro!
Al dicir estes pallabres desatóse la mesma fuerza colosal que la otra vegada qu’usare’l sacu colos degorrios acuantayá d’aquello. La muerte nun pudo escapar y quedó atrullada dientro’l sacu. El soldáu llevantós e recuperáu en salú al momentu, trancó bien el sacu faciendo un nudu coles buyetes y entamó a glayar y a blincar col so fíu:
– ¡Fixi presa a la muerte! ¡Fixi presa a la muerte! ¡La muerte ta presa!– y garrando una pala, más frescu qu’una llechuga, cavó un furacu y enterró’l sacu nel xardín. La noticia de que la mortera taba presa nún sacu estendióse pellí alantre a los cuatro vientos a una velocidá vertixinosa. Yera’l tema conversación en tolos mercaos, nos chigres, nes sestes feries… en tolos llaos. Entamaron a surdir los pasatiempos más enguedeyaos ente la xente:
Los borrachos colgábense pel gañote d’una soga atada a la rama d’una castañal grande y tirábense abaxo al pasu los caminantes p’asustalos, y más si yeren chavalines guapes; Los guah.es garraron la costume de dir a tirase en masa pel barrancu más fonderu, ún que tenía más d’un quilómetru de cayida y unos escayos nun bardial na parte abaxo, y claro, poníense perdíos. A les madres dábayos- mal cuando tornaben a casa cola ropa d’aquelles traces. Hasta los paisanos y les muyeres que taben aburríos de la vida se tiraben peles ventanes de casa dende los llugares más arrimaos y llueu claro, como dexaben la puerta pesllada, quedaben enzarraos fuera casa dando voces. Aquella situación yera una calamidá se mirara per onde se mirara.
Tal yera ello qu’en pasando un poco tiempu, la ciudá foi enllenándose d’almes en pena, de vieyos que ya nun podíen ni col so mugor. Foi entós cuando’l soldáu alvirtió tol mal que causare cola so fechoría, asin a qu’arrepintíu nel alma tornó a desenterrar el sacu. Cuando lu sacó de la tierra y lu abrió, asomóse aterrada la mortera.
El soldáu dirixóse a ella y dixo-y:
-Vieya, yá ye hora de que me lleves y acabes col sufrimientu d’esti pecador. Sé que lo fixi mal y agora voi cumplir la mio parte l’alcuerdu, ta iguao.
La mortera nun atendió si quiera pa les pallabres del soldáu. Magar se vio llibre entamó a correr ensin mirar p’atrás pues nun quería saber nada d’aquel home y nunca enxamás volvería a buscalu. Pasaron cientos d’añosde caleyan ensin rumbu pal soldáu, qu’escaecíu pola muerte tuvo que ver morrer a tolos sos familiares y collacios. Un bon día, apolmonáu de vivir, marchó col so sacu en direición al infiernu a buscar a los degorrios pa ver si se facíen cargu d’él y lu dexaben entrar cola so penitencia. Cuando picó a les puertes, apaecióse un degorriu pela tara bica, yera’l cabezaleru pero ya nun s’alcordaba del soldáu porque ésti taba mui avieyáu agora tenía llargues barbes.
-¿Qué quies?-Preguntó-y dende dientro la tarabica.
-Vengo a entregame a vosotros, sólo soi un probe p ecador que di-y caza a la mortera, agora ya nun me lleva y nun sé que voi facer.
-Val, entra p’acá –espetó’l degorriu– pero ¿qué ye eso que lleves colgao al costazu?
-Esto… nada, un sacu vieyu solamente.
Al oyer esto’l degorriu soltó una berría y peslló l a tarabica. Agora alcordábase d’aquel home-. Marcha d’equí, y nun vuelvas… nun queremos ver esi sacu enxamás per equí, nin a ti tampoco.
-Non, nun voi marchar hasta que nun me deas cien almes pa llevame conmigo pal cielu. – Contestó’l soldáu enfurruñáu pola negativa’l degorriu.
-Cagon mio mantu– oyóse dientro la puerta. Entós abrióse la tarabica otra vez y asomó la tiesta’l bichu – ¡Dóite cuarenta y vas que chutes!
El soldáu enseñó-y el sacu y espetó-y: -¿Sabes qué ye esto?
El degorriu echó’l pestiellu otra vez aterráu y sintióse farfullar dende dientro:
–Esti home nun hai quién pueda con él, ¡vale! Doite cien almes, pero marcha y nun vuelvas pequí enxamás de la vida.
Escoltando a les cien almes el soldáu encaminóse pal cielu, pero al llegar topóse col guarda de la puerta’l paraísu que-y prohibió la entrada, alegando que entá nun llegare la so hora de morrer, que nun taba en llista. Les cien almes si pudieron pasar porque elles yá morrieren diba tiempu, y entamaron a perdese pela puerta’l cielu una tres d’otra. El soldáu salió entós al pasu la procesión, garró’l so sacu y colgólu al costazu d’una de les almes, diciéndo-y que cuando tuviere dientro’l cielu, lu mandare entrar nel sacu:
-Alcuérdate que yo te salvé a ti del infiernu, amiga-y al dicí-y esto dio-y un par de golpinos nel costazu como de complicidá y dexóla que se perdiera coles demás pela puerta’l cielu. El soldáu esperó ya esperó pero como naide lu llamaba pa entrar nel sacu, tarreció ellí postiáu.
Y ye que como nel cielu nun hai memoria, les almes escaecen cualquier cosa que se-yos diga enantes d’entrar. Asina que’l probe home dio la vuelta atristayáu y entamó un caleyar solitariu que duró sieglos, a resguardase naquellos valles que-y dieron la vida, contando una y otra vez a los que s’alcontraba la mesma hestoria la so vida; y tovía güei sicasí apaecéis per dalgún chigre perdíu del conceyu de Llaviana, a lo meyor vos atopáis con un paisanín afayadizu, bastante avieyáu y con unes barbes mui llargues, como que paez que siempres anduvo pehí; tomando una pinta y contando un cuentu preciosu d’un home qu’un día fixo presa a la muerte.
